نعم ، قال له : أفلا عملت بما علمت ؟ وإن قال : كنت جاهلًا ، قال له : أفلا تعلّمت حتّى تعمل ؟ فيخصمه وذلك الحجّة البالغة ؛ « 1 » از امام صادق عليه السلام شنيدم كه درباره اين سخن خداى تعالى كه مىفرمايد : « دليل رسا براى خداوند است » پرسيده بودند ، فرمود : همانا خداى تعالى در روز قيامت به بنده مىفرمايد : بندهء من ، آيا مىدانستى ؟ پس اگر بگويد : آرى ! به او گفته مىشود : پس چرا به آن چه مىدانستى عمل نكردى ؟ و اگر بگويد : نمىدانستم و جاهل بودم ؛ به او گفته مىشود : چرا نياموختى تا عمل كنى ؟ پس او را محكوم مىنمايد و اين است همان حجّت رسا و آشكار . در آيهء ديگر مىفرمايد : « لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ » ؛ « 2 » تا پس از اين رسولان ، حجّتى براى مردم بر خداوند باقى نماند . آرى ، خداوند متعال بعد از انبيا ، اوصيا را نصب مىكرد و ديگر هيچ بنده‌اى در برابر خداوند متعال حجّتى ندارد . از اين روست كه در علم اصول در تعريف حجّت مىگويند : الحجّية متقوّمة بالمنجزّية على تقدير الموافقة ، والمعذرية على تقدير المخالفة للواقع ، فإنّ الحجّة بالاعتبار الأوّل حجّة للمولى على عبده وبالاعتبار الثاني حجّة للعبد على مولاه . « 3 » اگر بنده ، كسى را نداشت كه برود از او بپرسد كه راه از كجاست و كسى نبود كه در ابعاد سه گانه او را دستگيرى كند ، ياد بدهد و راهنمايى نمايد ، روز قيامت مىتواند

--> ( 1 ) . الأمالى ، شيخ مفيد : 227 - 228 ، حديث 6 ، بحار الأنوار : 2 / 29 ، حديث 10 ( 2 ) . سوره نساء ( 4 ) : آيه 165 ( 3 ) . نهاية الدرايه في شرح الكفايه : 2 / 298